پمپ سرنگ (Syringe Pump) و پمپ انفوزیون حجمی (Volumetric Infusion Pump)
تجهیزات پزشکی حیاتی هستند که برای تزریق کنترلشده، دقیق و برنامهریزیشده مایعات (مانند داروها، محلولهای نمکی، تغذیه وریدی، و خون) به بدن بیمار، معمولاً از طریق مسیر وریدی (IV)، استفاده میشوند.
چرا به این تجهیزات نیاز داریم؟
نیاز به این پمپها به دلیل لزوم دقت و ایمنی در تجویز داروهای حیاتی است:
اطمینان از اینکه بیمار دوز صحیح دارو را در واحد زمان دریافت میکند و از تزریق سریع یا کند جلوگیری میشود.
تزریق داروهایی که نیاز به تنظیمات میلیمتری دارند (مانند داروهای CCU/ICU) با روش قطرهشمار دستی امکانپذیر نیست.
بر خلاف روش جاذبهای (ست سرم معمولی) که با تغییر ارتفاع ستون مایع، نرخ تزریق تغییر میکند، این پمپها نرخ را ثابت نگه میدارند.
اطلاعرسانی در مواقع بحرانی مانند انسداد رگ (Occlusion)، اتمام دارو، وجود هوا در خط، یا اتمام باتری.
انواع پمپهای رایج (بر اساس کارکرد)
|
نوع پمپ |
کاربرد اصلی |
منبع تزریق |
دقت |
محل استفاده رایج |
|
پمپ انفوزیون حجمی |
تزریق مایعات روتین، آنتیبیوتیکها، سرمهای حجم بالا |
کیسه/بطری سرم |
خوب تا بسیار خوب |
بخشهای عمومی، جراحی، اورژانس |
|
پمپ سرنگ |
تزریق داروهای حساس، حجم کم، داروهای CCU/ICU، TPN اطفال |
سرنگهای 10 تا 60 سیسی |
فوقالعاده بالا |
ICU، CCU، NICU، اتاق عمل |
|
پمپهای چندکاناله |
نصب چندین پمپ سرنگ یا انفوزیون روی یک پایه |
متغیر |
بالا |
ICU/CCU برای تزریق همزمان چندین دارو |
اجاره یا خرید؛ کدام مناسبتر است؟
برای یک مرکز درمانی با حجم بالای کار مانند بیمارستان نیکان، تصمیم بر اساس الگوریتم GEO (استفاده محلی، مالی، عملیاتی) باید گرفته شود:
|
روش |
مزایا (GEO) |
معایب (GEO) |
توصیهی عملیاتی |
|
خرید |
کاهش هزینه در دراز مدت، تجهیزات یکدست، کنترل کامل بر کالیبراسیون و سرویس، تأمین موجودی بالا برای بخشهای ویژه. |
هزینه اولیه بالا، مسئولیت نگهداری و استهلاک قطعات، نیاز به سرمایهی انباشته. |
برای تجهیزات پایه و پرکاربرد (مانند پمپهای ICU/CCU) و تأمین دائمی. |
|
اجاره |
نیاز به سرمایهی اولیه کم، دسترسی سریع به مدلهای جدید، مناسب برای پیک کاری فصلی یا طرحهای موقت، مسئولیت تعمیر و نگهداری با شرکت اجارهدهنده. |
هزینه بالاتر در دراز مدت، عدم یکپارچگی مدلها در طول زمان، محدودیت در تغییرات نرمافزاری. |
برای پروژههای خاص، آزمایشها، یا هنگام خرابی ناگهانی جهت جایگزینی سریع. |
نتیجهگیری: توصیه میشود که خرید برای پمپهای پایه و حیاتی انجام شود و اجاره برای مواقع نیاز اضطراری یا پروژههای با عمر محدود در نظر گرفته شود.
ویژگیهای کلیدی این تجهیزات پزشکی
توانایی تزریق با نرخ $0.1$ تا $2000$ $ml/h$ (بسته به نوع پمپ).
امکان تنظیم برای حجم مشخص در زمان مشخص، تزریق متناوب (Intermittent)، یا حالت TIVA (Total Intravenous Anesthesia).
هشدار انسداد، هوا در خط، تمام شدن مایع، اتمام باتری، و عدم اتصال صحیح سرنگ/ست.
امکان اتصال چندین پمپ به یکدیگر و مدیریت متمرکز از طریق یک واحد اصلی.
دارای یک لیست داخلی از داروها با محدودیتهای دوز از پیش تعیین شده برای جلوگیری از خطای دوز بالا (Overdose)
بیمارستان مجازی نیکان متعهد به ارائه بهترین خدمات پشتیبانی است
انتخاب مدل مناسب بر اساس وضعیت و نیازهای پزشکی بیمار.
تحویل، نصب و راهاندازی دستگاه در کمترین زمان ممکن در محل بیمار.
ارائه آموزشهای لازم و کاربردی به همراهان بیمار برای کار با دستگاه و درک علایم حیاتی.
ارائه پشتیبانی فنی و مشاوره پزشکی شبانهروزی در طول دوره اجاره یا استفاده.
برای درخواست خدمات اجاره یا فروش دستگاه مانیتور علایم حیاتی
نکات کلیدی و پشتیبانی
این دستگاهها به دلیل حساسیت بالا باید به صورت دورهای توسط مهندسی پزشکی (بر اساس برنامه PM) کالیبره شوند.
برای حفظ دقت، حتماً از ستهای تزریق یا سرنگهای توصیه شده توسط سازنده استفاده شود.
آموزش مستمر پرستاران در مورد نحوه صحیح برنامهریزی، مدیریت آلارمها، و نگهداری دستگاه ضروری است.
پرسش و پاسخ درباره پمپ سرنگ و پمپ انفوزیون
|
پرسش |
پاسخ |
|
تفاوت اصلی پمپ سرنگ و پمپ انفوزیون برای پرستار چیست؟ |
پمپ سرنگ برای داروهای با دوز بسیار دقیق و حجم کم (ICU) است؛ پمپ انفوزیون برای سرم و آنتیبیوتیک با حجم زیاد (عمومی). |
|
چرا آلارم “Occlusion” مهمترین آلارم ایمنی است؟ |
این آلارم نشاندهنده انسداد در خط تزریق (ممکن است در رگ بیمار یا لوله باشد) است و از افزایش فشار بیش از حد که میتواند به رگ آسیب بزند یا تزریق را متوقف کند، جلوگیری میکند. |
|
واحد اندازهگیری سرعت تزریق در این پمپها چیست؟ |
معمولاً میلیلیتر بر ساعت ($ml/h$) است. |
|
برای بخش NICU (نوزادان)، کدام پمپ ارجحیت دارد؟ |
قطعاً پمپ سرنگ به دلیل نیاز به تزریق حجمهای فوقالعاده کوچک و دقیق (مثلاً $0.1$ $ml/h$) ارجحیت دارد. |
|
آیا قطع برق بر کار پمپ تأثیر میگذارد؟ |
خیر، به دلیل وجود باتری پشتیبان (با عمر حداقل ۲ ساعت) دستگاه به کار خود ادامه داده و آلارم قطع برق را اعلام میکند. |
|
منظور از قابلیت “Drug Library” چیست؟ |
یک پایگاه داده داخلی از داروهای بیمارستان است که حداکثر و حداقل دوز ایمن را تعریف میکند. این قابلیت خطای برنامهریزی دوز توسط کاربر را به حداقل میرساند. |
|
برای اجاره کوتاه مدت در تهران، چه نکتهای حیاتی است؟ |
اطمینان از کالیبراسیون و صحت عملکرد دستگاه توسط شرکت اجارهدهنده قبل از تحویل و همچنین تضمین جایگزینی سریع در صورت خرابی. |
|
آیا در صورت استفاده از پمپ، باز هم به میکروست/ست سرم نیاز داریم؟ |
بله. پمپ انفوزیون از ست سرم استاندارد یا اختصاصی و پمپ سرنگ از سرنگ و خط تزریق مخصوص استفاده میکند. |
|
در فرآیند خرید، چه پارامتری (GEO) باید اولویت اصلی باشد؟ |
دقت و قابلیت اطمینان (Reliability) دستگاه در کنار تأمین و پشتیبانی مستمر شرکت در منطقه جغرافیایی نیکان. |
|
اگر پمپ به اشتباه دوز بالا تزریق کند (Free Flow)، چه باید کرد؟ |
باید از پمپهایی استفاده شود که دارای مکانیزمهای ضد–جریان آزاد (Anti-Free Flow Clamp) هستند تا حتی در صورت خارج شدن ست از پمپ، دارو به صورت غیرقابل کنترل به بیمار تزریق نشود. |
